ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ PLANTBASEDNTGR; 

To plantbasedntgr υπήρξε άμεση φιλοδοξία για την επιστημονικά καταρτισμένη ενημέρωση του Ελληνικού κοινού πάνω στα οφέλη της ολικής φυτοφαγίας στον ανθρώπινο οργανισμό. 

Η Μαρτιμιανάκη Νίκη, είναι πτυχιούχος Διατροφολόγος με εξειδίκευση στην Θεραπευτική Διατροφολογία και την Αθλητική Διατροφολογία, όπου από την επαγγελματική της έδρα στην Αγγλία, μέσα από αυτήν την πλατφόρμα ενημερώνει το ελληνικό κοινό για τα οφέλη της ολικής φυτοφαγίας. 

Υποστήριξε το plantbasedntgr ΕΔΩ μέσα από ενημερωτικά handouts και οδηγούς πάνω στην ολική φυτοφαγία.

©2018 by Plantbasedntgr. All rights reserved.

MEDICAL DISCLAIMER AND COPYRIGHTS DISCLAIMER

Όλες οι πληροφορίες που παρέχονται ΔΕΝ αποτελούν  ΙΑΤΡΙΚΗ και εξατομικευμένη ΣΥΜΒΟΥΛΗ. Αν αντιμετωπίζετε κάποιο θέμα υγείας ή έχετε ανησυχίες για την φυτοφαγική διατροφή, συμβουλεύεστε πάντα το γιατρό σας και έναν κατάλληλα εκπαιδευμένο αντίστοιχο επαγγελματία υγείας. Απαγορεύεται ρητά η αναπαραγωγή, αναδημοσίευση, αντιγραφή του κειμένου και των πληροφοριών που υπάρχουν στο plantbasedntgr .Κατ’ εξαίρεση, επιτρέπεται η μεμονωμένη αποθήκευση  του περιεχομένου σε απλό προσωπικό υπολογιστή για αυστηρά προσωπική χρήση (ιδιωτική μελέτη ), χωρίς πρόθεση εμπορικής ή άλλης εκμετάλλευσης και πάντα υπό την προϋπόθεση της αναγραφής της πηγής προέλευσής του. Επίσης, επιτρέπεται η αναδημοσίευση υλικού για λόγους προβολής του plantbasednt.gr με την προϋπόθεση ότι θα αναφέρεται η πηγή και το όνομα του δημιουργού.

  • Facebook - Black Circle
  • Instagram - Black Circle

 

Ωμέγα-3

Νομίζετε ότι πρέπει να τρώτε ψάρια για να πάρετε πολλά ωμέγα-3;

 

Όχι δεν χρειάζεται. Τα ψάρια τρώνε άλγη (φύκια) για τα ωμέγα-3, κάτι που μπορείτε να κάνετε και αν τρώτε φυτά. Οι άνθρωποι πιστεύουν ότι πρέπει να τρώνε ψάρια για να είναι υγιείς. Αυτό είναι λάθος και μεγάλη παραπληροφόρηση. Ναι, τα ψάρια αποτελούν μέρος της μεσογειακής διατροφής που θεωρείται η πιο υγιεινή διατροφή παγκοσμίως, όπου σερβίρονται τα ψάρια αντί του κρέατος και των γαλακτοκομικών προϊόντων. Ναι, έχουμε μελέτες που έχουν αξιολογήσει τα οφέλη των ωμέγα-3 σε άτομα που έχουν υποστεί καρδιακές προσβολές. Αλλά καταρχάς, πρέπει να δούμε τι ισχύει και πως ξεκίνησε αυτή η τρέλα με τα ωμέγα-3.

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι 60% λίπος και για την αποτελεσματική του λειτουργία χρειάζεται πολυακόρεστα λιπαρά οξέα για να παραμείνει εύπλαστος και ελαστικός. Υπάρχουν ορισμένα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα, που ονομάζονται απαραίτητα λιπαρά οξέα, τα οποία ο άνθρωπος δεν μπορεί να συνθέσει, έτσι πρέπει να τα αποκτήσει από τη διατροφή του. Αυτά είναι τα ALA, EPA και DHA. Οι ανάγκες του ALA μπορούν να ικανοποιηθούν εύκολα σε μια vegan διατροφή όταν ενσωματώνονται τα σωστά φυτικά τρόφιμα, αλλά το EPA και το DHA τα βρίσκουμε δύσκολα στη φυτοφαγία, καθώς είναι τα τελικά προϊόντα της μεταβολικής οδού ω-3,που σημαίνει ότι το ALA μετατρέπεται σε EPA και DHA (Debyshire, 2009). Όσον αφορά τη φυτοφαγική διατροφή λέγεται ότι οι φυτοφάγοι δεν μπορούν να καταναλώσουν επαρκείς ποσότητες ω-3 λιπαρών οξέων, καθώς είναι εντελώς απαλλαγμένες από DHA (Welch et al, 2010).

Γιατί είναι τόσο σημαντικό; Το ΕΡΑ είναι αντιθρομβωτικό και θεωρείται ότι προσφέρει καρδιαγγειακή προστασία, ενώ το DHA είναι απαραίτητο για την ανάπτυξη των ματιών και του εγκεφάλου, καθώς και για τη γνωστική και καρδιαγγειακή υγεία (Metcalf et al, 2007). Σε αυτό, τα ψάρια θεωρούνται πλούσια πηγή απαραίτητων λιπαρών οξέων και ιδιαίτερα EPA και DHA (π.χ. ρέγγα, σολομός, σκουμπρί, σαρδέλες και φρέσκος ​​τόνος). Τα λευκά ψάρια, όπως ο μπακαλιάρος και η γλώσσα, δεν έχουν ω-3 λιπαρά οξέα, ούτε οι κονσέρβες τόνου.

 

Στην πραγματικότητα, τα ψάρια χρειάζονται μεγάλες ποσότητες ακόρεστων λιπαρών για να μπορέσουν να δουν και να κολυμπήσουν σε κρύα, αμυδρά και υγρά περιβάλλοντα. Λαμβάνουν αυτά τα λίπη από το πλαγκτόν, τα άλγη και άλλα ψάρια.


 

Καρδιακές παθήσεις και συμπληρώματα ιχθυελαίου

Μας δίδαξαν ότι χρειαζόμαστε συμπληρώματα ιχθυελαίου για την πρόληψη και τη θεραπεία καρδιακών παθήσεων, βάζοντας τους τη ταμπέλα του απαραίτητου συμπληρώματος για την διασφάλιση της υγείας μας. Τα συμπληρώματα ιχθυελαίου είναι μια βιομηχανία πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων που οδήγησε σε μία παγκόσμια κατανάλωση περισσότερων από 100.000 τόνων ιχθυελαίου κάθε χρόνο. Πρόκειται για μια βιομηχανία of reductionism που κατάφερε να μας πείσει ότι χρειαζόμαστε ωμέγα-3 συμπληρώματα. Σήμερα, ένα από τα τέσσερα κιλά ψαριών που αλιεύονται μειώνεται σε λάδι και γίνεται γεύμα για την κτηνοτροφία και τις ιχθυοκαλλιέργειες. Τι αντίκτυπο μπορεί να έχει αυτή η κατανάλωση σε περιβαλλοντικό επίπεδο, όταν οι ωκεανοί κυριολεκτικά πεθαίνουν;

Πως ξεκίνησε η βιομηχανία ιχθυελαίου; 


Δε ξεκίνησε λόγω στεφανιαίας καρδιακής νόσου. Κατά τη διάρκεια της Βιομηχανικής επανάστασης, η ραχίτιδα έγινε γνωστή στο ευρύ κοινό της Βόρειας Ευρώπης. Σε χώρες που υπάρχει έλλειψη έκθεσης στον ήλιο, υποσιτισμένα παιδιά λόγω έλλειψης βιταμίνης D είχαν μαλακά αδύναμα οστά, τα οποία τα καθιστούσαν πιο ευαίσθητα σε κατάγματα. Οι ερευνητές έκαναν τη σύνδεση με την έλλειψη βιταμίνης D, και από τη στιγμή που αποθηκεύεται σε υψηλές ποσότητες στο ήπαρ του βακαλάου, έκριναν ότι το έλαιο βακαλάου (cod-liver oil) είναι απαραίτητο για τη πρόληψη της ραχίτιδας. Ο Peter Möller (φωτογραφία) στηρίχθηκε πάνω σε αυτό το εύρημα και σε συνδυασμό με ανεκδοτικά στοιχεία για τις ''θεραπευτικές'' ιδιότητες του ελαίου, δημιούργησε τα προιόντα του, τα οποία δεν θα είχαν ''γεύση ψαρίλας''. Ανέπτυξε μία μέθοδο όπου με τη χρήση ατμού θα εξήγαγε το έλαιο από το ψάρι. Πάνω σε αυτή τη μεθοδολογική του ανάπτυξη, η εταιρεία του Moller ιδρύθηκε το 1854 στο Lofoten στην αρκτική ακτή της Νορβηγίας. Ο Möller και η διαφησμιστική του ομάδα ξεκίνησαν την καμπάνια τους για την αναγκαίοτητα συχνής πρόσληψης του cod-liver oil στοχεύοντας κόσμο που είτε έπασχε από ραχίτιδα είτε όχι. Ο Möller πέθανε το 1869 με 70 εργοστάσια παραγωγής cod-liver oil (Greenberg, 2018).

history-image.jpg

Επιπλέον, ο χημικός Hans Olaf Bang στις αρχές της δεκαετίας του 1970, διάβασε σε ένα Δανέζικο περιοδικό ότι στις κοινότητες των Εσκιμώων, τους  Inuits της Γροιλανδίας υπήρχαν χαμηλές συχνότητες καρδιαγγειακών παθήσεων παρ'ολο που κατανάλωναν μεγάλες πόσοτητες λιπαρών ψαριών. Ο Μπανγκ και ο βοηθός του ταξίδεψαν στη βορειοδυτική ακτή της Γροιλανδίας για να το ερευνήσουν. Δεν ήξεραν  από που να αρχίσουν και τι να ερευνήσουν. Κατάφεραν και συγκέντρωσαν 130 ντόπιους, μέτρησαν το ύψος και το βάρος τους και επέστρεψαν σπίτι με πολλά δείγματα από αίμα. Ανέλυσαν τη σύνθεση των λιπαρών οξέων τους και διαπίστωσαν ότι οι  Inuits είχαν μια διατροφή υψηλή σε ωμέγα-3 λιπαρά οξέα και επίπεδα ωμέγα-3 πολύ υψηλότερα από τις δυτικές χώρες, στις οποίες τα καρδιακά νοσήματα ήταν σε έξαρση. Οι Inuits είχαν επίσης χαμηλότερες συχνότητες στεφανιαίας νόσου και γι' αυτό υπολόγισαν ότι τα ωμέγα-3 θα μπορούσαν να μειώσουν τον κίνδυνο στεφανιαίας νόσου. Εντούτοις, ήταν μια υπόθεση η οποία απορρίφθηκε στα επόμενα χρόνια μέσω αιτιότητας και μέσα από κλινικές δοκιμές.

 

Σε παρατηρητικές μελέτες, έχουμε δει ότι η αυξημένη κατανάλωση ψαριών συνδέεται με χαμηλότερους κινδύνους στεφανιαίας νόσου και εγκεφαλικού επεισοδίου. Ωστόσο, τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές δεν μπόρεσαν να αποδείξουν ότι η λήψη συμπληρωμάτων ιχθυελαίου που περιέχουν ωμέγα-3 λιπαρά οξέα μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών επεισοδίων.

Μια μετα-ανάλυση και συστηματική αξιολόγηση του 2012 που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό JAMA, εξέτασε όλες τις τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές που αξιολόγησαν τις επιδράσεις των ωμέγα-3 στην διάρκεια ζωής, τον καρδιακό θάνατο, τον αιφνίδιο θάνατο, την καρδιακή προσβολή και το εγκεφαλικό επεισόδιο. Οι ερευνητές είχαν αναθέσει στους συμμετέχοντες να καταναλώνουν ψάρια ή να λαμβάνουν συμπληρώματα ιχθυελαίου. Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα αποτελέσματα αυτής της μελέτης έδειξαν ότι δεν υπήρχαν οφέλη για τη θνητότητα από όλες τις αιτίες, τις καρδιακές παθήσεις, τη θνησιμότητα, τον αιφνίδιο καρδιακό θάνατο, την καρδιακή προσβολή ή το εγκεφαλικό επεισόδιο (Rizos et al, 2012)

Το DART-TRIAL, πίσω στη δεκαετία του '80, αφορούσε 2.000 άντρες και πραγματοποιήθηκε για να βρει εάν η κατανάλωση λιπαρού ψαριού ή τα συμπληρώματα ιχθυελαίου θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην πρόληψη μιας δεύτερης καρδιακής προσβολής σε άτομα που είχαν ήδη βιώσει μία επίθεση. Οι συμμετέχοντες ενθαρρύνθηκαν να τρώνε λιπαρά ψάρια μέχρι και 400 γρμ την εβδομάδα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι υπήρξε αξιοσημείωτη μείωση της θνησιμότητας κατά 29% για μια περίοδο δύο ετών (Burr et al, 1989). Παρόλο που, πράγματι, παρατηρήθηκε σημαντική μείωση των καρδιακών παθήσεων, ο συνολικός αριθμός καρδιακών προσβολών δεν μειώθηκε. Ωστόσο, στη δοκιμή DART 2, όπου περιελήφθηκαν 3.000 άνδρες, εκείνοι που είχαν συμβουλευτεί να λάβουν συμπληρώματα ιχθυελαίου είχαν μεγαλύτερο κίνδυνο καρδιακού θανάτου. Δεν παρατηρήθηκαν μακροπρόθεσμα οφέλη επιβίωσης ούτε μετά από σχεδόν 10 χρόνια (Burr et al, 2003).

Η δοκιμή LYON, είναι μια άλλη γνωστή δοκιμή πρόληψης, η οποία διερεύνησε αν μια πιο υγιεινή διατροφή μεσογειακού τύπου θα μπορούσε να μειώσει τον κίνδυνο μιας δεύτερης καρδιακής προσβολής. Οι ασθενείς έλαβαν να ακολουθήσουν είτε μια μεσογειακή δίαιτα είτε μια μεσογειακή διατροφή χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά. Οι ερευνητές, αντί των ψαριών ή των συμπληρωμάτων ιχθυελαίου, παρείχαν στους συμμετέχοντες ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, όπως ελαιόλαδο και κραμβέλαιο. Τα διατροφικά τους πλάνα περιείχαν μερικά ψάρια αλλά λιγότερο κόκκινο κρέας και ήταν χαμηλότερα σε ζωικά λίπη. Είχαν πολύ λιγότερη χοληστερόλη, αλλά υψηλότερα σε φυτικά ωμέγα-3 ALA. Η μελέτη αύξησε τα επίπεδα της ALA στο αίμα κατά 70% και της ΕΡΑ κατά 40%. Μετά από τέσσερα χρόνια, εξακολουθησαν να υπάρχουν αξιοσημείωτα καρδιακά οφέλη (50-70% χαμηλότερος κίνδυνος υποτροπιάζουσας καρδιακής νόσου) στους ασθενείς που ακολούθησαν την ίδια δίαιτα (De Lorgeril et al, 1999). Η μελέτη LYON έδειξε ότι το φυτικό ALA είναι εξαιρετικά αποτελεσματικό για τη μείωση των κινδύνων δευτεροπαθούς καρδιακής νόσου σε σύγκριση με το προερχόμενο από ψάρια EPA και DHA για τη μείωση του κινδύνου δεύτερης καρδιακής προσβολής. Επιπλέον, η μεσογειακή διατροφή είναι πλούσια σε αντιοξειδωτικά που βοηθούν περαιτέρω στη μείωση της συσσώρευσης λιπαρών οξέων στις αρτηρίες που οδηγούν σε καρδιακές παθήσεις.

Ωστόσο αυτές οι δοκιμές, όπως οι περισσότερες μελέτες που επικεντρώνονται στα οφέλη της πρόσληψης ψαριών ή των συμπληρωμάτων ιχθυελαίου είναι σε άτομα που διατρέχουν υψηλό κίνδυνο καρδιακής προσβολής. Αυτό δεν σημαίνει ότι εάν δεν είστε στο φάσμα των καρδιακών παθήσεων, δεν θα επωφεληθείτε από αυτά τα απαραίτητα λιπαρά οξέα.

Σε μια πιο πρόσφατη δοκιμή (2018), η μελέτη ASCEND εξέτασε εάν τα συμπληρώματα ιχθυελαίου μειώνουν τον κίνδυνο καρδιαγγειακού επεισοδίου σε ασθενείς με διαβήτη. 15.480 ασθενείς με διαβήτη χωρίς ιστορικό καρδιαγγειακής νόσου ανατέθηκαν τυχαία σε συμπληρωματική λήψη ιχθυελαίου (1 g / ημέρα) σε συνδυασμό με εικονικό φάρμακο (πλασέμπο). Κατά μέσο όρο 7,4 έτη παρακολούθησης, παρατηρήθηκε ένα πρώτο σοβαρό αγγειακό επεισόδιο σε 689 συμμετέχοντες (8,9%) που έλαβαν συμπληρώματα ιχθυελαίου και σε 712 (9,2%) συμμετέχοντες που έλαβαν το εικονικό φάρμακο. Συνολικά, αυτή η δοκιμή έδειξε ότι τα συμπληρώματα ιχθυελαίου δεν μειώνουν τον κίνδυνο καρδιαγγειακών επεισοδίων σε ασθενείς με διαβήτη, κάτι που συσχετίζεται με προηγούμενα ευρήματα. Ως εκ τούτου, είναι άσκοπο να λαμβάνουμε συμπληρώματα ιχθυελαίου για την προστασία από καρδιαγγειακά νοσήματα (Bowman et al, 2018).

Η Cochrane, ένας οργανισμός που αξιολογεί την ιατρική έρευνα για το ευρύ κοινό, δημοσιεύσε μια μετα-ανάλυση όπου σύγκρινε 79 μελέτες που αφορούσαν 112.059 άτομα. Διαπίστωσε μικρή ή καθόλου διαφορά στον κίνδυνο καρδιαγγειακών επεισοδίων, στεφανιαίων θανάτων, στεφανιαίων καρδιακών παθήσεων, εγκεφαλικών επεισοδίων ή καρδιακών ανωμαλιών.

Και πως μπορώ να προσλάβω τα ωμέγα-3 στη φυτοφαγική διατροφή;
 

Μια φυτική διατροφή, όταν περιλαμβάνει φυτικά έλαια όπως καλαμποκέλαιο και ηλιέλαιο μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένη πρόσληψη των λιπαρών οξέων ω-6 (LA) (Simopoulos, 2002). Όταν πρόκειται για τα ω-6, αυτά ανταγωνίζονται στην ίδια μεταβολική οδό με τα ω-3 για το ένζυμο που είναι σε θέση να τα μετατρέψει (το ALA για να μετατραπεί σε EPA και DHA, ενώ το LA μετατρέπεται σε GLA και ΑΑ) (Davis et al , 2003). Όταν η αναλογία  LA προς ALA είναι υψηλότερη, μπορεί να καταστείλει τη σύνθεση DHA υπέρ του ΑΑ. Στη συνέχεια, αντικαθιστά το DHA στους αμφιβληστροειδείς και νευρικούς ιστούς. Επιπλέον, η δραστηριότητα του ενζύμου μπορεί να μειωθεί με το γήρας, το στρες, το διαβήτη, το έκζεμα και μερικούς τύπους λοίμωξης. Επιπρόσθετα, άλλοι παράγοντες διατροφής και τρόποι ζωής μπορούν να βλάψουν την σύνθεση ω-3, όπως η υψηλή πρόσληψη κορεσμένων λιπαρών, τα υδρογονωμένα ή τρανς λιπαρά οξέα, η έλλειψη συμπαραγόντων βιταμινών και ιχνοστοιχείων και άλλοι παράγοντες τρόπου ζωής, όπως το κάπνισμα, η χρήση αλκοόλ και η καφεΐνη (Bailey, 2009).

 

Έτσι, η μετατροπή του ALA σε EPA και DHA μπορεί να είναι αρκετά ανεπαρκής για όλους τους προαναφερθέντες παράγοντες. επομένως συνιστάται η άμεση κατανάλωση EPA και DHA. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι αν καταναλώσετε φυτά πλούσια σε ALA, δεν θα μετατραπεί σε EPA και DHA. Θα το κάνει, αλλά στο σωστό ''περιβάλλον''.

Υπάρχουν συστάσεις για συγκεκριμένη πρόληψη των ωμέγα-3;

Ναι, μπορείς να συμβουλευτείς το πίνακα παρακάτω.

Και πως μπορώ να προσλάβω τα ωμέγα-3 στη φυτοφαγική διατροφή;

Οι πιο πλούσιες πηγές είναι ο τριμμένος λιναρόσπορος (1 κουταλιά της σούπας), οι σπόροι τσία, οι σπόροι κάνναβης και τα καρύδια. Αν συμπεριλάβεις 1-2 κουταλιές της σούπας γεμάτες  τριμμένο λιναρόσπορο ή σπόρους τσία στη καθημερινότητα σου (πχ. στο πρωινό σου με τη βρώμη) τότε θα καλύπτεις τις ανάγκες σου σε α-λινολενικό οξύ (σύσταση για ένα μέσο άνθρωπο που καταναλώνει 2000 θερμίδες). Επίσης, φρόντισε να τρως πολλές πρασινάδες και συγκεκριμένα πράσινα φυλλώδη λαχανικά.

Aν δεν είσαι σίγουρος για τη μετατροπή καθώς η μετατροπή ΑLA σε DHA είναι λιγότερη του 0.5%, ενώ σε ΕΡΑ της τάξεως του 5%  

μπορείς να προχωρήσεις σε συμπληρωματική αγωγή ΕΡΑ & DHA από μικροάλγη (Ryckebosch et al, 2014). Το συμπλήρωμα θα σου προσφέρει τουλάχιστον 200-300mg DHA & EPA. Δε χρειάζεται να το παίρνεις κάθε μέρα, 2-3 φορές την εβδομάδα επαρκούν.

Ορισμένα συμπληρώματα :

Myprotein.gr

Cytoplan

NUIQUE Omega 3

Myprotein Vegan Liquid Omega DHA

Biocare

Omvits

Testa 

Together

Vegan Vitality.

Συνταγές και Ιδέες στις οποίες μπορείς να ενσωματώσεις και να καταναλώσεις φυτικές πηγές ωμέγα-3.

Συνοπτικά ο πιο εύκολος τρόπος να ενσωματώσεις τους σπόρους είναι σε πρωινό (σμούθι ή πόριτζ βρώμης) ή μετα-προπονητικό σμούθι.  

Επίσης, αξιοσημείωτο είναι να αναφέρω τη γλυστρίδα. Η γλυστρίδα είναι ένα λαχανικό το οποίο φυτρώνει κυριολεκτικά παντού και το οποίο είναι ο μεγαλύτερος θησαυρός που μας έχει δώσει η φύση. Το 1986 καταγράφθηκε για πρώτη φορά ότι η γλυστρίδα είναι η πιο πλούσια πηγη ALA σε σύγκριση με άλλα πράσινα φυλλώδη λαχανικά. Επίσης, είναι το μοναδικό φυτό στο φυτικό βασίλειο το οποίο αποτελεί πηγή ΕΡΑ και DHA. Μάλιστα όσο πιο ώριμη είναι η γλυστρίδα, τόσο πιο μεγαλύτερη είναι η περιεκτικότητα της σε EPA & DHA, με τα φύλλα να είναι πιο πλούσιες πηγές. Η γλυστρίδα χρησιμοποιήθηκε ως τρόφιμο και φάρμακο από τους Ιπποκράτες ιατρούς για τις ανθελμινθικές, αντισκορβουτικές και καθαρτικές της ιδιότητες (Simopoulos A. et al, 1992).

Το 1986 καταγράφθηκε για πρώτη φορά ότι

Contributor: Δέσποινα Ζαρπίδου

 

(τελευταία ενημέρωση: 13/07/2019)
 

ΠΗΓΕΣ:
Abdelhamid A.S., Brown T.J., et al (2018) ‘Omega 3 fatty acids for the primary and secondary prevention of cardiovascular disease. Cochrane Database of Systematic Reviews. 7. source

Bailey N. (2009). Current choices in omega 3 supplementation. Nutr. Bull., 34: 6

Bowman L., Mafham M., Stevens W., et al (2018) ‘ASCEND: a study of cardiovascular events in diabetes: characteristics of a randomized trial of aspirin and of omega-3 fatty acid supplementation in 15.480 people with diabetes’. Am Heart L., 198; 135-144

Burr M.L., et al (1989) ‘Effects of changes in fat, fish, and fiber intake on death and myocardial re infarction: diet and re infarction trial (DART)’. Lancet. 2(8666), pp. 757-61

Burr M.L., et al (2003) ‘Lack of benefit of dietary advice to men with angina: results of a controlled trial’. European Journal of Clinical Nutrition. 57(2), pp. 193-200

Davis, B. C. and Kris-Etherton, P. M. (2003). Achieving optimal essential fatty acid status in vegetarians: Current knowledge and practical implications. Am. J. Clin. Nutr., 78: 6

De Lorgeril M. et al (1999). Mediterranean Diet, Traditional Risk Factors and the Rate of cardiovascular Complications After Myocardial Infarction. Circulation, 99:779-785.

Derbyshire, E. 2009. Functional ω-3 PUFAs in pregnancy: A short review of literature. J. Foodserv., 20: 5

Greenberg P. (2018) 'Fool’s gold: what fish oil is doing to our health and the planet'. The Guardian.

Metcalf R.G., James M.J., Gibson R.A., et al (2007). ‘Effects of fish supplementation on myocardial fatty acids in humans’. Am. J. Clin. Nutr., 85: 7

Rizos E.C. et al (2012) ‘Association between omega-3 fatty acid supplementation and risk of major cardiovascular disease events: a systematic review and meta-analysis’. JAMA. 308 (10), pp. 1024-33

Ryckebosch E. et al (2014) 'Nutritional evaluation of micro-algae oils rich in omega-3 long chain polyunsaturated fatty acids as an alternative for fish oil.'. Food Chemistry. 160:393-400.

Simopoulos A. et al (1992) ‘Common purslane: A source of omega-3 fatty acids and antioxidants’. Journal of the American College of Nutrition, 11(4), pp. 374-82

Simopoulos, A. P. 2002. The importance of the ratio of omega-6/omega-3 essential fatty acids. Biomed. Pharmacother., 56(8): 365–379.

Welch A., Shakya-Shrestha S., Lentjes M.A. et al (2010). ‘Dietary intake and status of n-3 polyunsaturated fatty acids in a population of fish-eating and non-fish eating meat-eaters, vegetarians, and vegans and the precursor-product ratio of α-linolenic acid to long-chain n-3 polyunsaturated fatty acids: Results of from the EPIC-Norfolk cohort’. Am. J. Clin. Nutr., 92: 12